Quen foi Egeria?

Egeria, tamén chamada Eteria, Ætheria ou Etheria, e mesmo Arteria ou Geria, foi unha viaxeira e escritora hispanorromana do século IV.

Aínda que os seus datos biográficos son poucos, suponse que era orixinaria da provincia romana da Gallaecia na diocese de Hispania,​ e mesmo algún autor propuxo a posibilidade de que puidese pertencer á comarca do Bierzo, na Gallaecia interior. Nalgún traballo especializado foi considerada a posibilidade do seu parentesco con Aelia Flacilla, primeira muller de Teodosio o Grande. A. Lambert avanzou unha hipótese segundo a cal se trataría da irmá de Gala, de quen fala San Jerónimo de Estridón como parella de Prisciliano. Algúns datos sobre os que non parece haber discusión son a súa ascendencia nobre, a súa posición económica acomodada e a súa notable cultura. Nos seus escritos revélase como unha muller de profunda relixiosidade pero tamén (en boca da propia Egeria) de ilimitada curiosidade.

Sábese que visitou os Santos Lugares (Exipto, Palestina, Siria, Mesopotamia, Asia Menor e Constantinopla), nunha longa viaxe, entre 381 e 384, recollendo as súas impresións no seu libro 'Itinerarium ad Loca Sancta', libro que tivo certa difusión por narrar de forma minuciosa e, sobre todo, animada a viaxe. Atravesou o sur de Galia (hoxe Francia) e o norte de Italia, cruzou en barco o mar Adriático. Sábese que chegou a Constantinopla no ano 381. De aí partiu a Xerusalén e visitou Jericó, Nazaret e Cafarnaúm. Partiu de Xerusalén cara a Exipto en 382, visitou Alexandría, Tebas, o mar Vermello e o Sinaí. Visitou logo Antioquia, Edesa, Mesopotamia, o río Éufrates e Siria desde onde regresou vía Constantinopla. Non hai constancia da data, o lugar e as circunstancias da súa morte.

O manuscrito está redactado en latín vulgar (tal como falado na época), o cal foi de gran utilidade para estudar a transición do latín clásico ao máis tardío. Ata o ano 1884, a única referencia a esta muller​ aparecía nunha carta aos monxes do Bierzo escrita por San Valerio. Nese ano Gian Francesco Gamurrini atopou na Biblioteca da Confraría de Santa María de Laicos (Biblioteca Della Confraternità dei Laici) en Arezzo, Etruria, un códice en pergamiño de 37 folios, en letra beneventana do século XI, dividido en dúas partes. A primeira contiña un coñecido tratado de San Hilario de Poitiers sobre os Misterios e os Himnos. A segunda parte estaba incompleta, sen algúns folios do principio e do final, e por tanto sen autoría declarada. Esta parte do códice, que relataba unha viaxe por Terra Santa, fora redactada no mosteiro de Montecassino, e trasladada a Arezzo por Ambrosio Restellini, abade de Montecassino desde o ano 1599 ao 1602. Despois dese ano pasaría a ocupar o cargo de abade do mosteiro de Santa María de Arezzo. No ano 1801 Napoleón clausura este mosteiro, trasladándose gran parte do seu arquivo á mencionada Confraría dos Laicos. Hoxe en día o manuscrito consérvase no museo da cidade de Arezzo. Gamurrini atribuíu o relato a Silvia de Aquitania, irmá de Rufino de Aquitania, mencionada por Paladio na súa Historia Lausíaca, de quen se coñecía unha peregrinación similar á relatada por Constantinopla, Exipto e Xerusalén. Durante case vinte anos barallouse a hipótese de Silvia, ou Silvina como autora do texto, ata que no ano 1903 Marius Férotin publica un estudo na Revista de Cuestións Históricas atribuíndo o mesmo á virxe española Egeria. Desta monxa falaba San Valerio na carta mencionada máis arriba, e facendo un resumo da súa viaxe que coincide en moitos puntos coa viaxe relatada polo manuscrito de Arezzo: data, punto de partida («da costa occidental do Mar Océano»), etapas, duración, e mesmo nalgúns casos San Valerio utiliza idéntico estilo e vocabulario na descrición do traxecto. Desde a publicación do artigo de Ferotin ninguén dubida da autoría de Egeria para o pergamiño de Arezzo. Existe outra referencia que permite encher algunhas das lagoas dos primeiros folios ausentes do manuscrito: o Liber de locis sanctis de Pedro o Diácono, quen tamén menciona á peregrina galega.

O nome

Os distintos códices que se conservan da carta de San Valerio recollen o seu nome de diferentes formas: Aetheria, Echeria, Etheria, Heteria, Eiheriai ou Egeria. Ferotin decantouse pola opción de Eteria, ou Etheria, do mesmo xeito que autores como Heraeus, Mesiter ou García e Villada. En cambio Lambert, Pétré, W. Lindsay ou J. F. Montfort propuxeron a grafía Egeria, por figurar así no Liber Glossarum, anónimo do ano 750, nos catálogos da Biblioteca de San Marcial de Limoges (Itinerarium Egerie abbatisse), e nalgunhas variantes da carta de San Valerio. Esta última forma (Egeria) pódese considerar a forma máis estendida en todas as súas referencias, constando esa grafía mesmo nunha colección de selos españois dedicados a este personaxe.

A viaxe

A narración describe con detalle o modo de viaxar a través do cursus publicus romano, a rede de vías utilizadas polas lexións nos seus desprazamentos (unha rede de 80.000 qm) e as dificultades para superar ao transitar por paisaxes inhóspitos. Adoitaba empregar como hospedaxe as mansio, ou casas de postas, ou noutras ocasións acolléndose á hospitalidade dos mosteiros implantados en oriente desde hai anos, pero aínda case descoñecidos en occidente. Varias mencións ao longo do manuscrito suxiren a posibilidade de que contase con algún tipo de salvoconducto oficial que lle permitiu recorrer á protección militar en territorios especialmente perigosos. O Itinerarium divídese en dous partes: a primeira narra a viaxe e comeza cando Egeria está a piques de subir ao monte Sinaí, tras visitar Xerusalén, Belén, Galilea e Hebrón. Desde aí diríxese ao monte Horeb, e regresa despois a Xerusalén atravesando o país de Gesén. Viaxa despois a Samaria e ao Monte Nebo. Neste punto detívose para escribir: "E como o camiño por onde tiñamos que ir era aquel val de no medio que se estende ao longo [...] onde se acomodaron os fillos de Israel mentres Moisés subía ao Monte de Deus e baixaba, aqueles santos ían mostrando sempre cada un dos lugares por todo o val, como cando viñemos". Cando se cumpren tres anos da súa partida volve de novo a Xerusalén e decide regresar a Gallaecia. Durante o seu retorno visita Tarso, detense en Edesa, visita Siria e Mesopotamia, e de novo a Tarso. Desde aí pon rumbo a Bitinia e Constantinopla. O diario da viaxe termina nese punto, aínda que antes de concluír aínda expresa o seu desexo de visitar Éfeso. A segunda parte do diario describe a liturxia tal e como leva cabo en Terra Santa, en oficios de diario, domingo e durante as festas de Pascua e Semana Santa.

Fonte: Wikipedia

Outros documentos

"Crónica de cuatro viajeros gallegos" - Antena Dominical / Voz de Galicia, 28/03/1982

"La insólita peregrinación de la monja Egeria" - Faro de Vigo, 23/11/1984

"La insólita peregrinación de la monja Egeria (II)" - Faro de Vigo, 24/11/1984

"A viaxe de Exeria, primeiro testemuño do monaquismo en Galicia" - A Nosa Terra, 27/02/1992

"Exeria, escritora galega do século IV" - El Progreso, 25/03/1992

"Egeria no es galaica ni priscilianista, sino asceta" - La Voz de Galicia, 23/05/2009

Historia de Egeria